Trong một cuộc phỏng vấn với VnExpress, ông Beenu Arora, đồng sáng lập kiêm CEO của Cyble, nhận định AI đang làm thay đổi tốc độ và cách thức tin tặc tấn công, trong khi nhiều tổ chức vẫn vận hành hệ thống công nghệ cũ, khó nâng cấp và quy trình nội bộ phức tạp. Cyble là công ty chuyên phân tích dữ liệu trên Internet và dark web để nhận diện sớm nguy cơ an ninh mạng.
AI biến lỗ hổng cũ thành mối đe dọa mới
Ông Arora lấy lỗ hổng PHP2Shell làm ví dụ. Các lỗi phía sau tồn tại trong PHP hàng chục năm, nhưng việc tạo mã khai thác hoạt động được đòi hỏi chuỗi thao tác phức tạp, nhất là khi phải phân tích mã C cũ. Các nhà nghiên cứu dùng mô hình AI tiên tiến để phát hiện lỗ hổng vào cuối tháng 8 và công bố thông tin ngày 21/10. Theo ông, thay đổi quan trọng nằm ở khả năng chuyển một lỗi khó nhận biết thành mã khai thác chạy được, phần việc khó nhất nay trở nên dễ và ít tốn thời gian hơn.
Hệ quả là khoảng thời gian để bên phòng thủ phản ứng bị thu hẹp. Trong ngắn hạn, AI đang tạo lợi thế cho bên tấn công, vì thời gian chuẩn bị và triển khai một cuộc tấn công có thể giảm từ vài tháng xuống vài ngày. Còn khâu khắc phục lại phụ thuộc vào con người và quy trình: xác định hệ thống nào bị ảnh hưởng, ai chịu trách nhiệm, khi nào có thể dừng hệ thống để xử lý.
Ổn định không có nghĩa là an toàn
Ông Arora nhấn mạnh cần phân biệt tính ổn định với tính bảo mật: một hệ thống chạy 10 năm không sự cố chỉ chứng tỏ nó ổn định. Với hệ thống cũ, trách nhiệm xử lý đôi khi bị chia nhỏ giữa bộ phận CNTT, nhà cung cấp ban đầu, đơn vị lưu trữ và trung tâm dữ liệu, thậm chí nhà cung cấp đã ngừng hoạt động. Tâm lý ngại gián đoạn thanh toán, cấp chứng chỉ hay dịch vụ thiết yếu cũng khiến việc nâng cấp bị trì hoãn.
Một điểm yếu thường gặp là các trang quản trị, môi trường thử nghiệm, bảng điều khiển của nhà cung cấp hoặc website vệ tinh lâu không dùng. Một máy chủ cũ bị bỏ quên nhưng vẫn kết nối Internet cũng đủ làm lối vào cho tin tặc.
Số liệu về Việt Nam
Theo thống kê của Cyble Research and Intelligence Labs (CRIL), có 24 vụ ransomware nhằm vào tổ chức Việt Nam trong giai đoạn từ tháng 1 đến tháng 9/2026, so với 19 vụ trong cả năm 2025 và 3 vụ năm 2024. Các vụ do hàng chục nhóm khác nhau thực hiện, cho thấy hoạt động này mang tính cơ hội.
- Giáo dục và hàng tiêu dùng là hai lĩnh vực chịu ảnh hưởng nhiều nhất, mỗi lĩnh vực 3 vụ.
- Chỉ trong ba ngày của tháng 9, ba trường đại học và nền tảng giáo dục bị các nhóm khác nhau nhắm đến.
- Hạ tầng trọng yếu cũng nằm trong danh sách mục tiêu.
- Thị trường mua bán quyền truy cập vào hệ thống đã bị xâm nhập là nguy cơ chưa được quan tâm đúng mức.
Góc nhìn NTEK
Các con số trên là số liệu của riêng Cyble, chưa phải thống kê chính thức toàn quốc, nhưng xu hướng tăng rõ rệt đủ để các tổ chức rà lại tư thế phòng thủ. Điểm đáng chú ý nhất là khoảng cách giữa tốc độ phát hiện lỗ hổng và tốc độ vá lỗi: AI giúp rút ngắn vế thứ nhất, còn vế thứ hai vẫn bị giới hạn bởi quy trình nội bộ.
Doanh nghiệp nên lập danh mục tài sản hướng Internet (kể cả máy chủ cũ, môi trường thử nghiệm), phân định rõ người chịu trách nhiệm cho từng hệ thống, chuẩn bị sẵn khung giờ bảo trì khẩn và có bản sao lưu tách biệt, kiểm tra phục hồi định kỳ.
Nguồn: VnExpress