Ngày 9/11/2026, trong khuôn khổ chuyến thăm Nhật Bản của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Việt Nam và Nhật Bản đã trao hai văn kiện hợp tác về nghiên cứu, phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) và sở hữu trí tuệ. Theo VnExpress, điểm đáng chú ý là mục tiêu rút ngắn thời gian thẩm định nội dung lần đầu đối với đơn sáng chế có yêu cầu thẩm định nhanh xuống còn 8 tháng.
Bản ghi nhớ hợp tác nghiên cứu AI
Văn kiện thứ nhất là bản ghi nhớ giữa Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và Bộ Giáo dục, Văn hóa, Thể thao, Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (MEXT). Bộ trưởng Vũ Hải Quân và Thứ trưởng Yasuyoshi Kakita của MEXT trao văn kiện trước sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao hai nước, trong đó có Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae.
Hai bên sẽ thúc đẩy nghiên cứu và phát triển chung, gồm AI ứng dụng trong khoa học và công nghệ; trao đổi nhà nghiên cứu, chuyên gia; tổ chức hội thảo và các hoạt động nghiên cứu chung; chia sẻ kết quả và đưa AI vào thực tiễn. Hợp tác sẽ được mở rộng qua Chương trình NEXUS nhằm tăng kết nối giữa viện nghiên cứu, trường đại học của hai nước.
Thẩm định nhanh sáng chế theo cơ chế PPH
Văn kiện thứ hai là thỏa thuận song phương thúc đẩy Chương trình thẩm định nhanh đơn đăng ký sáng chế (PPH Navigator), do Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam và Cơ quan Sáng chế Nhật Bản (JPO) chủ trì. Theo cơ chế này, phía Việt Nam định kỳ gửi danh sách đơn sáng chế có yêu cầu PPH; phía Nhật Bản cung cấp bản giải trình lý do đã chấp nhận bảo hộ sáng chế tương ứng tại Nhật để hỗ trợ thẩm định tại Việt Nam.
Mục tiêu đặt ra là rút ngắn thời gian trung bình ban hành thông báo kết quả thẩm định nội dung lần đầu xuống còn 8 tháng kể từ khi tiếp nhận yêu cầu PPH. Thỏa thuận dự kiến triển khai từ ngày 1/4/2027. Cơ chế này được kỳ vọng giúp doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học tiết kiệm thời gian, chi phí và đưa công nghệ mới vào thương mại hóa nhanh hơn.
Chuỗi hợp tác bán dẫn và AI
Hai văn kiện nằm trong chuỗi hoạt động hợp tác khoa học công nghệ giữa hai nước. Tại Diễn đàn Công - Tư Việt Nam - Nhật Bản sáng cùng ngày, nhiều chương trình về bán dẫn và AI được thúc đẩy, trong đó có hợp tác giữa Trung tâm chip bán dẫn Việt Nam (Cục Công nghệ số và AI) với Phòng thí nghiệm Thiết kế Hệ thống d.lab của Đại học Tokyo, giữa Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT) với Viện Matsuo. Quỹ Nafosted và Cơ quan Khoa học và Công nghệ Nhật Bản (JST) cũng thúc đẩy 11 dự án nghiên cứu chung.
Góc nhìn NTEK
Với doanh nghiệp công nghệ Việt Nam, hai văn kiện mở ra hai cơ hội thực tế. Thứ nhất, các giải pháp AI, phần mềm hay thiết bị đã được bảo hộ sáng chế tại Nhật có đường tắt để được thẩm định nhanh hơn ở Việt Nam từ năm 2027, giảm thời gian chờ xác lập quyền. Thứ hai, kênh hợp tác nghiên cứu với viện, trường Nhật Bản giúp doanh nghiệp tiếp cận chuyên gia và dữ liệu để đưa AI vào sản xuất, vận hành.
Để tận dụng được, doanh nghiệp nên sớm hệ thống hóa tài sản trí tuệ của mình: ghi lại quy trình, thuật toán, kiến trúc giải pháp có tính mới; đồng thời chuẩn hóa dữ liệu nội bộ, vì dữ liệu sạch và có quản trị là điều kiện đầu tiên để bất kỳ dự án AI nào đi vào thực tế.
Nguồn: VnExpress